ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਈ ਜੰਗ (Operation Epic Fury) ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਪੈਂਟਾਗਨ (Pentagon) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਪੈਸਾ ਵਹਾਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਿੰਟ ਲਗਭਗ 6 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ (ਪੈਂਟਾਗਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁੱਲ ਖਰਚ ਹੁਣ ਤੱਕ 29 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਯਾਨੀ ਕਰੀਬ ₹2.4 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ) ਲੁਟਾਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਹਰਜਾਨੇ ਜਾਂ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ (Reconstruction) ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ 300 ਅਰਬ ਡਾਲਰ (ਲਗਭਗ 28 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ) ਹੋਰ ਦੇਣੇ ਪੈਣਗੇ? ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤੂਫ਼ਾਨ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਕੀ ਹੈ 28 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ₹ ($300 Billion) ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਿਵਾਦ?
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਜੰਗਬੰਦੀ (Ceasefire) ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਨੇ ਜੰਗ ਨਾਲ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਲਈ 300 ਅਰਬ ਡਾਲਰ (28 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ) ਦੇ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਪੈਕੇਜ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਈਰਾਨੀ ਮੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਮੰਗ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਕੋਲ ਫ਼ਰੀਜ਼ ਪਏ ਈਰਾਨ ਦੇ 24 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਫੰਡਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪੱਕੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ‘ਟਰੂਥ ਸੋਸ਼ਲ’ (Truth Social) ‘ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ “ਫੇਕ ਨਿਊਜ਼” (Fake News) ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਿੱਧੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਈਰਾਨ ਕਦੇ ਵੀ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਜਿੱਤ ਹੈ।
ਜੇਡੀ ਵੈਂਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬਿਆਨ: ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਕਸਪੇਅਰਸ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ ਬੋਝ
ਇਸ ਵਿਵਾਦ ‘ਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੇਡੀ ਵੈਂਸ (JD Vance) ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਜਨਤਾ ਦੀ ਜੇਬ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਪੈਸਾ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ 300 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਫੰਡ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਖਾੜੀ ਦੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ (Gulf Nations) ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Private Investors) ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਨਿਵੇਸ਼ ਵੀ ਉਦੋਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਈਰਾਨ ਇੱਕ “ਆਮ ਦੇਸ਼” ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਏਗਾ।
ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਹਿੰਗੀ ਪਈ ਇਹ ਜੰਗ?
ਇਹ ਜੰਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਲਈ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਦੋਵਾਂ ਮੋਰਚਿਆਂ ‘ਤੇ ਭਾਰੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ:
- ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਖਾਲੀ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਕਮੀ: ਪੈਂਟਾਗਨ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੁਖੀ ਜੂਲਸ ਹਰਸਟ III ਮੁਤਾਬਕ ਜੰਗ ਦਾ ਖਰਚਾ 29 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ‘ਤੇ ਖਰਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨੇਟਰਾਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਟ੍ਰੀਅਟ ਅਤੇ ਟੋਮਾਹਾਕ ਵਰਗੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦਾ ਸਟਾਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਰਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਲੱਗਣਗੇ।
- ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ: ਇਸ ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (Crude Oil) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨੀ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਾਜ਼ਾ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿਰਫ਼ 34% ਅਮਰੀਕੀ ਹੀ ਇਸ ਜੰਗ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ 60 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਅਸਥਾਈ ਜੰਗਬੰਦੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ₹28 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੇ ਇਸ ਕਥਿਤ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਪੈਕੇਜ ਅਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਅਸਲ ਖਰਚੇ ਨੇ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਮੋਰਚੇ ‘ਤੇ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।